Kıbrıscık’ta geleneksel giyimde,
halkın günlük yaşamında kenteşmenin de etkisi ile
birlikte çok yavaş olmakla birlikte zaman içinde değişiklikler
görülmektedir. Ancak orijinal giysiler bazı evlerin
sandıklarında saklanıp, düğün törenleri gibi önemli
günlerde giyilerek yaşatılmaya çalışılmaktadır. Giysiler
insanlarımızın duygu ve düşüncelerini, zevklerini,
oyalara, nakışlara ve dokumalara aktarılmasından meydana
gelmektedir. Giysileri üç grup altında inceleyebiliriz.
1)KADIN GİYSİLERİ:
Kadın ve kız giysileri arasında farklılık vardır.
Kadınlarda başlık olarak tepelik ve cember kullanılırken,
kızlarda sadece çevre kullanılmaktadır. Aynı şekilde
kadın ve genç kız giyimleri de kendi içlerinde günlük
ve özel günlerde giyilen kıyafetler olarak farklılık
göstermektedir.
Genç kızlar genellikle günlük
giyimlerinde fistan ve yelek giyerken, özel günlerde
sefahir, üç etek ve fermana giymektedirler.
Kadınlarda ise günlük giyimlerinde
işlik ve ak göynek giyerken özel günlerde
üç etek veya bindallı üzerine
fermana giymektedirler.
a)Başta Kullanılan Giysiler:
Tepelik (takka), çeki, çember veya nakışlı
yazma, çevredir.
· Çevre:Kenarları pul oyalı olan
çevreler genellikle genç kızların kullandığı baş örtüsüdür.
Çevreler kendinden çiçek desenli ve kenarları pullu
ve oyalıdır. Üçgen biçiminde katlanıp, çene altından
dolaştırılarak tepede bağlanır.
· Tepelik (Takka): Küçük yassı bir
taş biçiminde gümüşten yapılmış, fes üzerine dikilmesi
ve çekinin fes etrafında bağlanmasından oluşan baş
giysisinin bütünüdür. Tepeliğin önünde, tepeliğin
yapıldığı madenlerden oluşan zincirler ve bu zincirlere
bağlı miktarı ekonomik duruma göre değişen gümüş ve
altın paralardan oluşan süs takılır.
Tepeliğin önünden sarkan zincirler özgürlüğü ve bağımsızlığı
ifade ederken, ucundan sarkan altın yada gümüş paraların
bolluğunun ise bereketi ifade ettiği söylenmektedir.
Kırmızı renkli olan al çekinin amacı fesi tutmak içindir.
· Çember: Daha çok yaşlı kadınlar
tarafından kullanılan çember, ipekli veya pamuklu
kumaştandır. Üçgen şeklinde katlanarak iki ucu çene
altından dolaştırılıp tepeliğin üzerinden bağlanır
veya tepeliğin altından yüzün sol veya sağ tarafına
sıkıştırılır.
b)Gövdede Kullanılan Giysiler: Don,
iç göynük, boylu göynük, fistan, üç etek, işlik, ferman
ve sefahirden oluşur.
· Don: Boylu alaca, alaca bez isimleri
verilen dokuma kumaşlardan veya üzeri çiçek desenli
genellikle kırmızı renkli kumaşlardan yapılan bir
şalvar türüdür. Ayak bilekleri ve belle gelen kısımları
lastik takılarak büzülmüştür. Alaca kuyruklu don,
holta don, koca don gibi isimler alır.
·
İç Göynük: Yaka kısmı işlemeli,
önden düğmelidir. Beyaz ve beyaz üzerine kırmızı kalelerden
oluşan iç göynük, ev tezgahlarında dokunmuş kumaşlardan
yapılır. Kol uzunluğu dirseklerle bilek ortasında,
etek boyu kalçaya kadardır. Atlet olarak giyilir.
· Boylu Göynük (Ataşlık Başı Göynek):
Yöredeki tezgahlarda, yün tiftik veya pamuklu iplikten
dokunan düz beyaz kumaştan yapılır. Yaka kısmı göğse
kadar açık ve düğmelidir. Kolları bileklere kadar
olup, etek boyu diz altındadır. Ön kısmı belden eteğe
kadar iki sıra halinde işlemelidir. Yaka kenarları,
etek uçları ve arka kısmının bir bölümü değişik motif
ve renklerle süslenmiştir. İşlemeler yöresel olup,
kök boyalarla boyanmış ipliklerle yapılmıştır. İşlenen
motiflere at nalı, apışaklı, koyun gözü, yılan eğrisi,
karalıboy, çorap boyu, aynalı, güllü işlemeli, kaz
ayağı, düzdadı ve oturma gibi isimler verilir.
· Fistan: Kadife , ipek ve polyester
gibi kumaşlardan yapılan ve boylu göyneğin yerini
alan bir giysidir. Kollar bileklere kadar uzanır ve
manşetlidir. Önden göğüs hizasına kadar açık ve düğmelidir.
Kırmızı ve yeşil renkler hakimdir.
·
Sefahir: Genç kızlar tarafından
fistan ve boylu göynek üzerine giyilen bir giysidir.
Kadife kumaş üzerine işlemeler yapılarak dikilir.
Boyu diz üzerine kadar uzanır. Önden tamamen açıktır.
Yaka kol ve etek kenarlarında da işlemeler vardır.
Özel günlerde giyilir.
·
İşlik: Günlük yaşamda boylu göyneğin
üzerine giyilen işlik, mavi, sarı, kırmızı, yeşil
çuha veya desenli basmadan dikilmektedir. Boyu bel
hizasında olup iç kısmı astardır. Ön kısmı, kol ve
yaka kenarları yün ipliklerle yapılmış motiflerle
işlenmiştir. Etek uçları boncuklarla süslüdür. Günlük
yaşamda giyilir.
·
Bindallı: Kadife kumaştan yapılmıştır.
Lacivert, kırmızı, mor, bordo ve koyu yeşil renktedir.
Sarı ve beyaz sim ipliklerle işlenmiştir. Ön kısımları
boydan boya açık olup, yakaları “V” şeklindedir. Üzerindeki
işletmeler Türkmen motiflerini yansıtmaktadır. Kadın
ve kızların el emeği ile hazırlanmaktadır.
· Üç Etek: Yörede allı gutni, mecidiyeli entari, altıparmak
ve kanatlı entari gibi isimler verilmektedir. Boyu
ayak bileklerine kadar iner. Önü tamamen açık olup,
yanlarında ise belden aşağı kadar uzanan yırtmaç vardır.
İçi astarlıdır. Göğüs kısmı düğmelidir. Bu düğmeler
ağaç parçaları ve zeytin çekirdeklerinden yapılmıştır.
Üç eteğin tüm kenarları sim ile süslenmiştir. Ön iki
parçası giyildikten sonra gümüş kuşakla sıkıştırılabilir.
Özel günlerde giyilir.
· Fermana (Cepken): Cepkenin çuhadan
yapılanına fermana, kadifeden yapılanına ise salta
adı verilir. Giysinin önü, arkası ve bütün kenarları
gümüş sim iplerle işlenir. İçi astarlı ve kolları
uzundur. Boyu bel hizasındadır. Mavi, siyah ve lacivert
renklidir. Üzerine yapılan motiflere kancalı, kopçalı
ve üç toplu gibi isimler verilmektedir. Üç eteğin
üstüne giyilir.
c)Ayakta Kullanılan Giysiler: Ayağa
giyilen çoraplar tamamen el emeğidir. Yün ve tiftikten
yapılır. Çoraplar örüldükten sonra tahta kalıplara
geçirilerek düzgün şekli alması sağlanır. Dağınık
gül, güllü çorap, mozak gülü, söğüt dalı ve top gül
isimler alır.
Ayakkabı olarak çarık, mes ve
siyah renkli potin kullanılmıştır.
Günümüzde kara lastik, naylon ayakkabı
ve kundura giyilmektedir.
d
)Takı ve Aksesuar:Boyun altını ve
gümüş kuşak görülmektedir. Boyun altını olarak bir
gremse,duruma göre 8-10 tane Reşat altını ipe belirli
aralıklarla dizilmiş halde boyuna takılan takıdır.
Gümüş kuşak bele takılır. Bu kuşak gümüşten yapılmış
bakla veya balta denilen parçaların bir kumaş üzerine
dizilmiş ve başına işlemeli toka denilen parçanın
takılması ile oluşur. Kuşağın tokası kurbağaya benzer.
2- GELİN GİYİMİ:
Kıbrıscık’ta gelin başına fes, tepelik, çeki, uğur
çemberi, yeşil çevre, al tütek, aynalı pullu car kullanılır.
Gelin giyiminde tek farklılık başta kullanılan giysilerdir.
a) Yeşil Çevre: Kıbrıscık’ta kullanılan
bir baş örtüsüdür. Yemeniden daha kalındır. Çoğunluğu
kırmızı renkli olan çiçek desenler, yeşil çevrenin
dört kenarını dolanır. Ortasında ise beyaz ve sarı
renkte daha küçük desenler bulunmaktadır. Kenarları
ise pullu oyalarla süslüdür. İki kenarı, alt tüteğin
iki kenarı ile dikilerek, uğur cemberinin üstüne başın
arka tarafına örtülür.
b) Aynalı Pullu: Humayın kumaştan
üçgen şeklinde kesilerek, üzeri yöre insanları tarafından
işlenmiştir. Ortasında yuvarlak ayna bulunan aynalı
pullu, renkli iplerle oluşturularak püsküllerle süslenmiştir.
Göz alıcı renkler kullanılır.
Aynalı pullu gelinin ferahlık, aydınlık geleceğinin
olması içindir.aynalı pullu üzerine güneş ışınlarının
vurması ve yansımasından dolayı oluşan parlaklık,
çevresine aydınlık verecektir.
c) Çar:Patiskadan yapılmıştır. Yapılan
işlemeler yoğun olarak başın üst kısmına gelen bölümde
toplanmıştır. Sırta doğru inen kısımda daha hafiftir.
Motifleri mavi, pembe, sarı, kırmızı ve yeşil renklerden
oluşmuştur.
d) Tepelik ve Çeki:
e) Uğur Çemberi: Özellikle beyaz
renklidir. Düz ince pamuklu kumaştan dokunmuştur.
Üçgen şekline getirilerek, tepeliğin üstünden geçirilip,
çene altından dolanarak arkadan bağlanır.
f) Al Tütek: Kırmızı ipekten yapılır.
Gelinin yüzünü kapatmak içindir.
3 – ERKEK GİYİMİ
Yapılan araştırmalar sonucunda erkek giysi örneklerine
çok nadir oranda rastlanmıştır. Erkek giysileri yün,
tiftik ve dokuma kumaşlardan tercih edilmiştir.
a) Başta Kullanılan Giysiler: Geleneksel
olarak kaskettir.
b) Gövdede Kullanılan Giysiler: Bunlar
dokuma kumaşlardan el işi ile yapılmıştır. Ak göynek,
entere, fermana, pantolon, yelek, ceket ve kuşak görülmektedir.
· Ak Göynek: Düz beyaz kumaştandır.
Boyun kısmı açık ve yakasız etk düğmeli, kolları dirsek
hizasında, boyu dizlere kadar inen ve atlet yerine
giyilen iç giysidir.
·
Entere: Alaca bez denilen ve renkli
pamuk iplikten dokunan kumaşlardan yapılır. Yarım
dik yakalı önleri açık ve düğmeli, kolları uzun, bilek
kısımları manşetli bir giysidir.
·
Fermana: Özel günlerde giyilir.
Uzunluğu bele kadar olup, sırma ipliklerle işlenmiştir.
Göğüs hizasından bele kadar düğmelidir.
·
Pantolon: Yün veya tiftik kumaşlardan
yapılır. Ayak bileklerine kadar uzunlukta, cep kısımları
yana doğru dik ve geniş, parçaları dar olarak yapılmıştır.
·
Ceket: Kıl ve yün dokuma kumaşlardan
yapılmış olup, boyu bel altına kadardır. Yeleğin ve
entarinin üzerine giyilir.
·
Kuşak: Kıl dokuma kumaştan yapılır.
Bele dolamak için kullanılır.
c) Ayakta Kullanılan Giysiler: Yün
ve tiftikten örülmüş çorap giyerler. Beş şişle örülen
çorapların uzunluğu diz kapağı hizasına kadardır.
d) Aksesuar: Desenli işlemeli kumaşlardan
yapılan kenarları oyalı ve pullu para keseleri kullanılmaktadır.ağız
kısmını büzmeye ve bağlamaya yarayan uzun ipler, iplerin
her iki yanlarına sarkan uçlarında süs boncukları
vardır. Saat kösteği de aksesuar olarak kullanılmaktadır.